Educatie geven: de stappenreeks voor gedragsverandering (Mc Guire), Gebaseerd op: van der Burgt, M. ,Verhulst F. (2009), Doen en blijven doen, Houten: Bohn Stafleu van Loghum, p 22-25

In de ergotherapie wordt het overdragen van kennis gebruikt om veranderingen in het dagelijks handelen te stimuleren zodat participatie in het dagelijks en maatschappelijk leven gerealiseerd wordt. Zo zetten ergotherapeuten een oud chinees gezegde in een nieuwe context: ‘geef een man een vis en hij heeft een dag te eten. Leer hem hoe te vissen en je geeft hem eten voor het leven.’

Het overdragen van kennis is belangrijk bij het instructie geven aan de persoon en zijn omgeving om activiteiten en/of de omgeving aan te passen. Cliënten leren door te doen, waarbij de ergotherapeut instructies geeft over het uitvoeren en organiseren van handelingsroutines, of door het aanpassen van de sociale en fysieke omgeving. (le Granse, van Haringsveldt, & Kinébanian, 2017)

Psycho-educatie wordt ook ingezet om de cliënt en het cliënt systeem meer informatie te geven over de aandoening, de mogelijke restletsels en eventuele handelingsstoornissen als gevolg van diezelfde aandoening. Immers, cliënten zijn vaak niet in staat om alles wat hen (eventueel in de acute fase) verteld wordt, op te nemen, te registreren en/of begrijpen. De ergotherapeut geeft dan psycho-educatie als het gaat over de impact van de aandoening op het handelen.

Dingen doen, dingen niet meer doen, dingen op een andere manier doen, veranderen van gedrag, van een gewoonte of een vertrouwde manier van doen, komt niet zomaar tot stand. Weten dat het belangrijk is om minder verzadigde vetten te gebruiken of rekening te houden met een beperkte loopafstand, is vaak niet genoeg: weten is nog geen doen. Zelfs een voornemen uitvoeren, lukt niet altijd: ook willen is nog geen doen. En als het eenmaal lukt bepaald gedrag uit te voeren, garandeert dat nog niet dat het lukt om dat vol te houden. Veel mensen vallen na een tijdje terug in een oude gewoonte: doen is nog geen blijven doen (Bassett, 2003; Sabate ́, 2003). Veranderen van gedrag is een proces met vallen en opstaan.(…)

Om als professional gedragsverandering gericht te kunnen ondersteunen, is kennis van dat proces en een methodische aanpak nodig. Er zijn daarvoor verschillende theoretische modellen ontwikkeld. Voor de individuele voorlichting in de paramedische praktijk is de stappenreeks van voorlichting bruikbaar. De reeks beschrijft de achtereenvolgende stappen van gedragsverandering die de cliënt doorloopt: Openstaan, Begrijpen, Willen, Kunnen, Doen en Blijven doen. (…). De stappenreeks geeft aan dat gedrag (Doen) pas tot stand komt wanneer voorgaande stappen met succes doorlopen zijn. In elke stap is een aantal factoren cruciaal voor het kunnen zetten van de stap. De professional begeleidt de cliënt om de stappen te doorlopen, stimuleert, nodigt uit en creëert gunstige randvoorwaarden. (…)

 

De stappenreeks voor gedragsverandering:

  • openstaan

  • begrijpen

  • willen (motivatie)

  • kunnen

  • doen

  • blijven doen (ook thuis dus)

 

Een voordeel van de stappenreeks als model is dat het werkwoordgebruik (Openstaan, Begrijpen, Willen, Kunnen, Doen en Blijven doen) de therapeut helpt om zich te realiseren dat het uiteindelijk de cliënt is die een bepaalde stap zet om uiteindelijk tot het gewenste gedrag te komen. Ook kan de therapeut met de cliënt in gesprek gaan over de stappen (werkwoorden) en vragen in welke stap hij problemen ervaart of welke stap nog niet voldoende is gezet. Bovendien helpt de stappenreeks therapeuten om erbij stil te staan dat dezelfde stappen voor gedragsverandering ook voor henzelf opgaan.

Opmerking:

Meestal ligt het accent bij een educatiesessie op één of enkele stappen, meer bepaald die stappen die het meeste aandacht nodig hebben bij de cliënt in kwestie. Toch mogen ook de andere stappen niet uit het oog verloren worden. Een cliënt die de voorzorgen correct toepast met jou erbij (KUNNEN EN DOEN), maar die dat niet doet zodra hij alleen op de kamer is (BLIJVEN DOEN), is niet echt goed geholpen met je interventie…

© 2020 door Werkgroep Ergotherapie en Covid-19. Proudly created with Wix.com